CLXXXI- wycieczka krajoznawczo piesza z cyklu „60 + z PTTK”
25 marca 2026r.
Tematem 181. wycieczki krajoznawczo-pieszej z cyklu 60 + z PTTK, zorganizowanej przez Oddział Miejski PTTK Toruniu, były Niezwykłe pisanki. Z miejsca zbiórki uczestnicy ruszyli w kierunku Parku Glazja. Tam prowadzący przybliżyli historię i pisanek. I znowu były słodkości – Lidia, Maria i Józef mieli swoje święto. Uczestnicy gromko wyśpiewali im życzenia. Na zakończenie wycieczki grupa zwiedziła wystawę pt. „Pisanki ze świata – kolekcja Aleksandry i Arkadiusza Beliców” w Muzeum Etnograficznym.
Pisanki – symbol życia i odrodzenia
Jajko od najdawniejszych czasów było czczone jako źródło życia, symbol wszelkiego początku, rozrodczości, miłości i zdrowia. W starożytnym Egipcie symbolizowało boga Ptaha – garncarza toczącego na kole ogromne jajo, z którego powstał świat. W greckiej kulturze jajka ze złota były symbolem Afrodyty, bogini miłości i piękna. Natomiast według legend asyryjskich świat wyłonił się z jajka złożonego przez feniksa na falach praoceanu. W chrześcijaństwie jajko stało się symbolem Wielkanocy i zmartwychwstałego Chrystusa.
W wierzeniach wielu ludów świata, także w polskiej tradycji ludowej, jajkom – zwłaszcza tym barwionym i zdobionym określonymi ornamentami – przypisywano liczne właściwości życiodajne i ochronne. Dlatego używano je w wiosennych praktykach, żeby zwiększyć płodność ziemi i zwierząt – np. zakopywano na polu lub pokruszone skorupki dodawano do paszy. W niektórych regionach Polski kolorowymi wydmuszkami dekorowano zielone gałęzie, czyli gaiki, które dziewczęta obnosiły po wsiach podczas wiosennego kolędowania. Miało to pobudzić przyrodę po zimowym uśpieniu. Wierzono, że jajka – szczególnie te ufarbowane na czerwono – chronią ludzi i ich dobytek przed złem.
Fragmenty zdobionych skorupek sprzed 5000 lat odkryto na terenach Asyrii, nieco późniejsze pochodzą z Persji, starożytnego Egiptu, Rzymu i Chin. Na ziemiach polskich, w Ostrówku koło Opola, odnaleziono pisanki datowane na X wiek, a w okolicach Wrocławia – na wiek XII. Na tych najdawniejszych powtarza się czerwona, czarna i niebieska kolorystyka, a także wzory: gałązki, choinki, drzewka, gwiazdki, a przede wszystkim znaki solarne. Najstarszym sposobem zdobienia jest technika batikowa, która polega na pisaniu na skorupce wzorów płynnym woskiem. Po jego zastygnięciu jajko zanurza się w barwniku, a po wyschnięciu farby wosk jest usuwany. Ta metoda jest do dziś popularna w krajach wschodniej Europy, np. w Polsce, Ukrainie, w Czechach i na Węgrzech.
Do wielkanocnej obrzędowości Kościół chrześcijański włączył pisanki w XII wieku. Ich związek ze zmartwychwstaniem Chrystusa oraz zwyczaj barwienia wyjaśniają liczne legendy. Pisanki używane są w wielu momentach wielkanocnego świętowania, począwszy od święcenia ich w kościele, aż do praktyk kolędniczych, zalotnych i ludycznych, a wśród wyznawców prawosławia także zadusznych.
Współcześnie zdobienie jajek jest popularne w wielu krajach na świecie. Zajmują się tym nie tylko ludowi twórcy, ale też inni artyści, dla których jajka stanowią podstawę do tworzenia małych dzieł sztuki. Pisankarze wykorzystują różnorodne techniki (zarówno tradycyjne, jak i nowatorskie), a pisanki najczęściej stanowią dekoracje domów podczas Wielkanocy. Te najpiękniejsze stają się cennymi przedmiotami kolekcjonerskimi.
Pisanki ze świata – kolekcja Aleksandry i Arkadiusza Beliców z Częstochowy. Stanowią one część bogatego zbioru z Polski, Węgier, Słowacji, Czech, Ukrainy, Niemiec, Albanii oraz Indii, a także z Japonii i wyspy Bali. Większość pisanek nawiązuje do tradycji zarówno sposobem wykonania, jak i ornamentyką. Wiele z nich wykonano mało znanymi technikami zdobniczymi, takimi jak emaliowanie komórkowe, wytrawianie, drutowanie i okuwanie żelazem. W kolekcji są pisanki drewniane, porcelanowe, szklane i kamienne. Autorką wystawy jest Hanna M. Łopatyńska.
Dziękujemy bardzo przewodnikom Muzeum Etnograficznego za ciekawostki związane z ekspozycją.
Następna wycieczka 1 kwietnia 2026 roku
Spotykamy się o godz. 10.00 – przy CH PLAZA ul. Broniewskiego.
Temat wycieczki „Prima aprilis – bo się pomylisz”.
Długość przejścia wyniesie ok. 5 km.
Wycieczkę poprowadzi przodownik turystyki pieszej PTTK
Teresa Karasiewicz.
UWAGA!
Kryterium udziału w wycieczce (oprócz wiekowego)
- zaprezentowanie piosenki lub wierszyka (dopuszcza się występ grupowy).
Przebieg trasy do wpisania w książeczkach OTP:
25.03.2026r. Toruń, – ul. Waryńskiego, Park Glazja, Wały gen. Sikorskiego, Park Pamięci, Muzeum Etnograficzne. („Niezwykłe pisanki”–60+ z PTTK) 4 km.
Relację przygotowała Teresa Karasiewicz – przewodnicząca Komisji Turystyki Pieszej.