CLXXI- wycieczka krajoznawczo piesza z cyklu „60 + z PTTK”
14 stycznia 2026r.
171. wycieczka krajoznawczo-piesza z cyklu 60 + z PTTK, zorganizowana przez Oddział Miejski PTTK w Toruniu, prowadziła Szlakiem Towarzystwa Naukowego w Toruniu, do miejsc związanych z historią TNT, z zakończeniem w Archiwum Państwowym w Toruniu. Tam obejrzeliśmy wystawę pt. "Scientiae Thorunensis - 150 lat Towarzystwa Naukowego w Toruniu". Warunki atmosferyczne panujące podczas naszego marszu były bardzo trudne – padał marznący deszcz, a chodniki były pokryte lodem. Wśród nas były Jubilatki – Henia i Kazia – wyśpiewaliśmy im życzenia, a one poczęstowały nas słodyczami.
Towarzystwo Naukowe w Toruniu od półtora wieku działa na rzecz rozwoju nauki i kultury. Powstało 16 grudnia 1875 roku w Toruniu, znajdującym się wówczas pod zaborem pruskim. Zostało założone przez polskich ziemian, duchownych i lekarzy podczas spotkania w hotelu "Pod Trzema Koronami" przy Rynku Staromiejskim. Inicjatorem powstania Towarzystwa Naukowego w Toruniu był Zygmunt Działowski. Pierwszym prezesem został Ignacy Łyskowski. Ogromne zasługi w działalności Towarzystwa miał ks. Stanisław Kujot. Towarzystwo Naukowe w Toruniu było polską organizacją społeczno-naukową, która stanowiła przeciwwagę dla funkcjonujących na terenie ówczesnych Prus Zachodnich towarzystw niemieckich. Prowadziło badania historyczne, zwłaszcza dotyczące Pomorza Gdańskiego, co miało kształtować świadomość narodową Polaków.
W domu przy ul. Łaziennej w latach 1876-1882 Towarzystwo Naukowe w Toruniu wynajmowało na parterze dwa pomieszczenia dla prowadzonego przez siebie muzeum. Uroczyste otwarcie zbiorów nastąpiło 20 listopada 1876 roku z podziałem na trzy działy:
a) przyrodniczy
b) archeologii przedhistorycznej
c) zabytków historycznych
W 1876 roku zbiory archeologiczne liczyły 576 obiektów i znajdowały się w szafach, poukładane wg miejsca pochodzenia (wykopaliska), wg porządku geograficznego (od południa ku północy wzdłuż Wisły). W sprawie wykopalisk i znalezisk Towarzystwo wydało dla swoich członków oraz innych amatorów instrukcję opisu miejsca i okoliczności, które towarzyszyły odkryciu zabytków.
Odbywały się tu też różnego rodzaju spotkania i uroczystości Towarzystwa.
W 1881r. rozpoczęto budowę nowej siedziby Towarzystwa przy ul. Wysokiej na Nowym Mieście, którą ukończono w 1882 roku. Nowy, neorenesansowy gmach mieścił nie tylko pomieszczenia służące Towarzystwu, ale także zbiory muzealne i powstający księgozbiór. W budynku tym przez pewien czas działała także Restauracja i Hotel „Muzeum”. W latach 1923-1973 budynek był także siedzibą Książnicy Kopernikańskiej. Najbardziej reprezentacyjnym miejscem w siedzibie stała się dwupoziomowa Sala Kolumnowa z bogato dekorowaną antresolą. Odbywały się tu Walne Zgromadzenia TNT, konferencje i uroczyste odczyty.
Na szczycie budynku znajdują się alegoryczne postaci Nauki i Sztuki. Na fasadzie tablica pamiątkowa ku czci dr. Ottona Steinborna (1868-1936), zasłużonego dla TNT i Książnicy, członka honorowego Instytutu Bałtyckiego w Toruniu, pierwszego komisarycznego prezydenta II Rzeczypospolitej.
Kontynuując bogaty dorobek przeszłości, Towarzystwo nadal prowadzi badania naukowe, publikuje ich wyniki, a także popularyzuje wiedzę o dziejach Torunia i całego Pomorza. Wydaje m.in.: monografie historyczne w serii „Roczniki TNT” (od 1878r.), materiały źródłowe do dziejów Polski Północnej w serii „Fontes TNT” (od 1897r.), monografie historii miast, a także opracowania naukowe i popularnonaukowe z różnych dziedzin wiedzy. Od 1908r. Towarzystwo jest także wydawcą kwartalnika „Zapiski Historyczne”.
Wycieczkę zakończymy w Archiwum Państwowym przy placu Rapackiego. Została tam otwarta wystawa "Scientiae Thorunensis – 150 lat Towarzystwa Naukowego w Toruniu”. Opowiada ona o historii i dorobku instytucji przez pryzmat dokumentów przechowywanych w Archiwum Państwowym w Toruniu. Obejmują one zarówno akta własne TNT, wytworzone w ciągu niemal półtora wieku działalności Towarzystwa, jak i zbiory archiwalne zgromadzone dzięki kolekcjonerskiej aktywności jego członków i darczyńców.
Serdecznie dziękujemy Panu Mateuszowi Superczyńskiemu za oprowadzenie nas po wystawie "Scientiae Thorunensis - 150 lat Towarzystwa Naukowego w Toruniu".
Minutą ciszy uczciliśmy pamięć zmarłej uczestniczki wycieczek Ewy P.
Następna wycieczka 21 stycznia 2026 roku
Spotykamy się o godz. 10.00 – Rubinkowo – u zbiegu ul. Rydygiera /Szosa Lubicka
(w pobliżu sklepu NETTO).
Temat wycieczki „Pionierzy Towarzystwa Naukowego w Toruniu”.
Długość przejścia wyniesie ok. 5 km.
Wycieczkę poprowadzą przodownicy turystyki pieszej PTTK
Teresa i Grzegorz Karasiewicz.
Przebieg trasy do wpisania w książeczkach OTP:
14.01.2026r. Toruń, – ul. Konopnickiej, ks. Kujota, Rynek Staromiejski, ul. Wysoka, Łazienna, Archiwum Państwowe pl. Rapackiego. („Szlakiem Towarzystwa Naukowego w Toruniu” –60+ z PTTK) 3 km.Relację przygotowała Teresa Karasiewicz – przewodnicząca
Komisji Turystyki Pieszej.